‘Meer begrip voor probleemgedrag’

Annelore van Dalen-Kok, specialist ouderengeneeskunde, doet onderzoek naar de onderlinge relatie tussen pijn, gedragsproblemen en het fysiek functioneren.

‘Meer begrip voor probleemgedrag’

Pijn bij mensen met dementie in verpleeghuizen komt veel voor. Ongeveer 50 procent heeft last van pijn. Die uit zich onder meer in depressieve symptomen en gedrag als ijsberen, prikkelbaarheid, agitatie en agressie. De pijn wordt veroorzaakt door ongemakken die iedereen krijgt bij het ouder worden én door de dementie zelf. 

Kun je meer vertellen over jouw onderzoek?

“Ik doe onderzoek naar pijn bij mensen met dementie in relatie tot hun gedragingen en hun mobiliteit. Onderzoeken van de afgelopen jaren laten zien dat gedragsproblemen bij mensen met dementie vaak een uiting zijn van onderliggende pijnklachten. Iemand die agressief gedrag vertoont, hoeft dat bijvoorbeeld niet te zijn door zijn dementie. Hij kan last hebben van zijn maag of van zijn gewrichten door artrose. Zo’n cliënt moeten we niet behandelen met medicijnen om hem rustiger te krijgen. We moeten de oorzaak zien te achterhalen en daarmee de pijn wegnemen of verminderen.”

Wat is het doel van jouw onderzoek?

“Het hogere doel is ervoor zorgen dat mensen met dementie de juiste behandeling krijgen bij pijnklachten. We moeten de oorzaak aanpakken. Ik richt mij met mijn onderzoek heel specifiek op de onderlinge relaties tussen pijn, gedragsproblemen en fysiek functioneren. We noemen dat ook wel de duivelsdriehoek: alles hangt namelijk met elkaar samen. Dementie kan bijvoorbeeld voor pijn zorgen, maar pijn is ook weer van invloed op dementie. Pijn heeft invloed op het fysiek functioneren én andersom. Als je minder goed beweegt, kun je bijvoorbeeld last krijgen van stijve en pijnlijke gewrichten. Het is daardoor moeilijk te achterhalen wat er precies speelt en wat de oorzaak is dat iemand achteruitgaat. Iemand met dementie kan dat meestal zelf niet aangeven. Daardoor is het lastig om te bepalen welke aanpak er nodig is. En daarom moeten we weten hoe pijn, gedragsproblemen en fysiek functioneren elkaar beïnvloeden.”

Wat heb je inmiddels gedaan?

“Ik ben begonnen met het onderzoeken van wat er al is gepubliceerd over de duivelsdriehoek. Daarmee werd duidelijk dat er veel onderzoek is gedaan naar de relatie tussen pijn en gedrag, maar minder tussen pijn en het fysiek functioneren. Er kwam ook naar voren dat we pijn niet goed meten. We observeren vooral het gedrag en op basis daarvan gaan we tot een behandeling over. Als onderdeel van mijn promotieonderzoek heb ik samen met een groep internationale wetenschappers een onderzoekers een nieuw meetinstrument ontwikkeld: de PAIC 15. Vrij vertaald staat PAIC voor pijnbeoordeling bij mensen met cognitieve problemen. We moeten niet alleen observeren, maar echt aantonen welke pijnervaring er is en waardoor dit komt. Verder breng ik op basis van bestaande data de relaties binnen de duiveldriehoek in kaart. Ik gebruik hiervoor onder meer de STA OP! Studie: STApsgewijs Onbegrepen gedrag en Pijn bij dementie.”

Wat betekent dit voor de cliënt?

“Ik hoop met mijn onderzoek aan te tonen dat er meer begrip nodig is voor het gedrag dat mensen met dementie laten zien. We moeten oog hebben voor de mogelijke pijnveroorzakers die leiden tot dit zogenoemde probleemgedag. Dat verdienen deze mensen. Probleemgedrag is er niet zomaar. Het gedrag is het probleem, voor de cliënt zelf en de omgeving. En een probleem wordt altijd door iets veroorzaakt. Daar moeten we ons op richten. We gaan dus nog serieuzer kijken naar de cliënt.”

Wat levert het onderzoek de zorgmedewerkers op?

“Mijn onderzoek draagt bij aan het vele bewijs dat er al is dat pijn en dementie nauw met elkaar zijn verbonden en zich vooral uit in gedragsproblemen. Ik hoop zorgmedewerkers duidelijk te maken dat iemand die verandert in gedrag en die verandert in fysiek functioneren, mogelijk pijn heeft. We moeten niet in de reflexactie schieten en probleemgedrag met medicatie bestrijden. Een zorgteam moet kijken wat er vandaag anders is dan gisteren. Wat is er veranderd? Is het iemand in z’n rug geschoten? Heeft hij daardoor pijn? Is hij daardoor geagiteerd? Door de onderlinge relaties aan te tonen tussen pijn, gedrag en mobiliteit hoop ik deze vraagstelling te bevorderen.”

 

Wie is Annelore van Dalen-Kok?

  • Annelore van Dalen-Kok begon in 2008 als coassistent in verpleeghuis Westhoff van Florence. In 2009 ging ze aan de slag als basisarts en in 2010 begon zij met haar opleiding tot specialist ouderengeneeskunde.
  • In 2011 combineerde zij haar opleiding met promotieonderzoek aan het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC).
  • Sinds 2016 is zij specialist ouderengeneeskunde bij Florence en werkzaam binnen de zorg voor jonge mensen met dementie.
  • Annelore werkt als docent wetenschappelijke vorming op de opleiding tot specialist ouderengeneeskunde aan het LUMC. Op de Hogeschool Utrecht is de gastdocent voor de opleiding tot geriatriefysiotherapeut.
  • Daarnaast is ze lid van de Dutch Pain In Dementia Research Group en van de klankbordgroep ‘Implementatie richtlijn pijn’ van Verenso en ZonMw. Annelore maakt ook onderdeel uit van de projectgroep ‘Focussen’, een onderzoek dat wordt uitgevoerd op het Radboud UMC. Het onderzoek richt zich op het ontremde gedrag van mensen met frontotemporale dementie (FTD).
  • In 2020 hoopt Annelore te promoveren op pijn bij mensen met dementie en haar onderzoek voort te zetten.

Publicaties